تعريف: ناباروري وضعيتي رايج اما اغلب قابل درمان است. از هر 6 زوج يک زوج مبتلا مي‌گردند.هر چه سن بالاتر باشد شيوع اين حالت بيشتر است. روال اين است که اگر يک زوج به مدت يک سال براي باروري همت نمايند. ولي به نتيجه نرسند نابارور قلمداد مي‌شوند اگرچه استثنائات زيادي نيز بر اين قانون وجود دارد. در جهت بالا بردن شانس حاملگي لازم است که زوج بدانند چه زماني بهترين وقت درخواست کمک است. لذا به اين منظور دانستن بعضي اصول در ناباروري قبل از مراجعه به پزشک لازم است.

اساس باروري:

تخمک ها: هر خانمي با تمامي تخمک هايي که قرار است در طول زندگي داشته باشد به دنيا مي‌آيد. در موقع تولد يک دختر تقريباً يک ميليون تخمک در تخمدانهايش دارد. اما در زمان اولين قاعدگي اين تعداد به 400000 عدد مي‌رسد. در طول زندگي باروري يک خانم تقريباً 400 تخمک از تخمدان ها آزاد می شود اين بدين معنی است که هر بار 1000 تخمک تحريک به رشد شده و فقط يکعدد آن کامل شده بقيه از بين مي‌روند يعني هر بار 999 عدد.

هورمون ها:

براي اينکه هر ماه يک تخمک کامل آزاد گردد بدن يک خانم دو نوع هورمون ايجاد و وارد خون مي‌نمايد که LH و FSH خوانده مي‌شوند. بدين ترتيب که درست قبل از آزاد شدن تخمک ميزان هورمون LH خون سه تا چهار برابر مي‌گردد. و باعث تهيه هورمون ديگري به نام پروژسترون از تخمدان مي‌شود. تخمک هم داخل يک کيست کوچک به نام فوليکول رشد کرده تکميل و آزاد مي‌شود.

پروژسترون باعث افزايش مختصر درجه حرارات بدن مي‌شود که معمولاً يک درجه فارنهايت است اما اين تغيير ناچيز در درجه حرارات را مي‌توان با تب سنج دقيقي اندازه گيري و ثبت کرد. به زبان ساده تر، هر خانمي با اندازه گيري روزانه درجه حرارت قبل از خروج از تخت و ثبت آن مي‌تواند به زمان تخمک گذاري خود آگاهي پيدا نمايد.

تخمک ها کجا مي‌روند؟

وقتي تخمکي از تخمدان آزاد شد Fimbria يا انگشتان لوله هاي تخمداني در هر طرف (راست و چپ) آنرا مي‌گيرد.

داستان باروري!

براي اينکه خانمي حامله شود تخمک بايد اسپرم يا سلول باروري مردانه را داخل لوله هاي تخمداني ملاقات نمايد. اسپرم مسافرت خود را از طريق واژن آغاز مي‌نمايد در حاليکه در يک محلول مغذي به نام Semen غوطه ور است. دهانه رحم ترشحاتی دارد که از ورود اين محلول جلوگيري و فقط اسپرم ها حق ورود به داخل حفره رحمي دارند. از آن به بعد اسپرم ها شنا کنان خود را به لوله هاي تخمداني مي‌رسانند. بعد از ملاقات اسپرم و تخمک عمل باروري صورت مي‌گيرد بدين شکل که در اطراف تخمک پوششي قرار دارد به Zona pellucida صدها هزار اسپرم به اين پوشش مي‌چسبند اما فقط يک عدد اسپرم آن هم از نوع کاملترين آن مي‌تواند وارد تخمک گردد و بلافاصله بعد از آن پوشش مذبور سفت و سخت شده از ورود سايرين جلوگيري مي‌گردد. بعد از رسيدن اين دو بهم در داخل تخمک سلول هاي جديدي شکل مي‌گيرند که به نام جنين يا embryo خوانده مي‌شود. پس از لقاح، آمبريو شروع به تقسيم شدن مي‌کند، از يک سلول به دو سلول و از دو به چهار و همينطور ادامه مي‌يابد. در اين حال آمبريو يا جنين اوليه به طرف حفره رحم رفته و در اين مدت نيز هورمونهاي ياد شده در بالا درون رحم يا اندومتريوم را به صورت بستري مناسب براي جايگزيني آمبريو آماده کرده است.

کشف حاملگي:

وقتي آمبريو وارد حفره رحم شد به ديواره آن متصل مي‌شود. از اين به بعد خود شروع بر ترشح هورمون جديدي به نام HCG مي‌کند که جستجوي اين هورمون در خون اين خانم منجر به تشخيص حاملگي مي‌گردد. به علاوه مقداري از اين هورمون هم در ادرار ظاهر مي‌شود که از اين طريق نيز مي‌توان به تشخيص حاملگي رسيد.

چه کسي بهتر است بررسي ناباروري داشته باشد:

اگر آن شخص خانم باشد و:

1- رگل نامرتب يا عدم رگل داشته باشد.

2- بين دوره هاي رگل خونريزي اضافه داشته باشد.

3- موقع نزديکي درد داشته باشد.

4- سابقه عفونت لگني داشته باشد.

5- تاريخچه يک پارگي آپانديس يا جراحي لگني داشته باشد.

6- سن بالاي 35 سال داشته باشد.

اگر آن شخص مرد باشد و:

1- مشکل برقراري نعوظ داشته باشد.

2- عدم توانايي در انزال داشته باشد.

3- سابقه صدمه به بيضه ها داشته باشد.

4- سابقه عفونت هاي دستگاه هاي تناسلي داشته باشد.

5- سابقه اوريون در دوران بلوغ داشته باشد.

6- سابقه بيضه نزول نکرده داشته باشد.

آزمايشاتي هست که زوج مي‌توانند در خانه انجام دهند:

يکي از مهم ترين سوالاتي که پزشک مي‌نمايد اين است:" هر ماه تخمک آزاد مي‌کنيد؟" براي جواب به اين سؤال دو آزمايش ساده در خانه قابل انجام است که نياز است سفري کوتاه به داروخانه نزديک منزل داشته مقداري هم خرج نماييد.

اندازه گيري درجه حرارت بدن:

با يک تب سنج دقيق از اولين روز رگل هر روز صبح قبل از خروج از تخت درجه حرارت بدن را اندازه گيري و ثبت نموده در آخر ماه توجه کنيد 10-14 روز اول درجه حرارت پائين تر از 10-14 روز بعدي است. اين تغيير حرارت نشانه تخمک گذاري است. بهتر است اين دما سنجي سه ماه انجام گردد تا دقيقاً زمان هاي تخمک گذاري مشخص شود. لذا شما مي‌توانيد زمان نزديکي را با اين اطلاعات تنظيم نماييد تا شانس باروري بيشتر شود اين اطلاعات براي پزشک مشاور نيز بسيار سودمند خواهد بود.

ابزار جستجو گر براي تخمک گذاري:

آزمايش دوم براي بررسي تخمک گذاري با ابزاری است که پس از تهيه از داروخانه در منزل قابل انجام است. اين ابزار به شما اجازه مي‌دهد ادرار خود را از نظر وجود هورمون LH کنترل نماييد. به محض بالا رفتن مقدار اين هورمون يعني درست قبل از تخمک گذاري با وارد نمودن يک کاغذ حساس به داخل ادرار بر روي آن تغيير رنگ ايجاد مي‌گردد. توصيه مي‌شود اين آزمايش از روز دهم قاعدگی شروع و هر روز انجام شود تا تغيير رنگ به وجود آيد. سپس همان روز يا روز بعدي را براي نزديکي انتخاب نماييد.

به هر حال ثبت تغييرات مثبت يا منفي در اين آزمايش به پزشک مشاور کمک زيادي مي‌نمايد.

- آزمايشاتي هست که تمام زوج هاي نابارور نياز دارند انجام شود:

اولين آزمايش، آزمايش مني است. اين را بايد بدون توجه به اينکه قبلاً پدر شده يا خير انجام دهد. بدين دليل که شمارش يا تعداد اسپرم در طول زمان تغيير مي‌نمايد و 30-40% تمام ناباروي ها را به دليل عامل مرد مي‌دانند.

اين آزمايش 2-3 روز بعد از آخرين نزديکي بهتر است انجام شود آزمايش بعدي راديوگرافي رنگي از داخل رحم و لوله هاي آن است تا باز بودن فضا هاي داخلي آن مشخص گردد.

اقدام بعدي بررسي دهانه رحم است که آمادگي پذيرا بودن براي اسپرم را تخمين مي‌زند.

به طور خلاصه سه بررسي کلي براي هر خانم نابارور لازم است: کيفيت دهانه رحم، باز بودن فضاي داخلي رحم و لوله ها و تخمک گذاري.

ساير آزمايشات تشخيصي:

آزمايش خون:

شامل بررسي هورمونهاي غدد تيروئيد، غدد فوق کليوي و يا غده صنوبري مغز است که توسط بعضي از پزشکان توصيه مي‌گردد

آزمايش بعد از نزديکي:(Pct):

اين آزمايش به صورت نمونه برداري چند ساعت بعد از نزديکي از دهانه رحم است نمونه در زير ميکروسکوپ از نظر تعداد اسپرم زنده يا در حال حرکت بررسي مي‌گردد.

آزمايش نمونه برداري از مخاط رحم:

با وسيله اي مخصوص از درون رحم نمونه برداري مي‌شود اين آزمايش درست قبل از رگل انجام مي‌شود تا ده دقيقه بعد از آن درد مختصري در شکم حس خواهد شد. با اين آزمايش پزشک به طور غير مستقيم از تخمک گذاري به دنبال تغييرات هورموني که روي مخاط رحم ايجاد مي‌شود مطلع مي‌گردد.

هيستروسکوپي و لاپاراسکوپي:

اين آزمايشات که به نوعي جراحي محسوب مي‌شوند پزشک را قادر مي‌سازد که درون رحم را ببينيد و از محيط اطراف آن اطلاعات کسب نمايد. انواع پوليپ ها، فيبروم، چسبندگي ها و يا اندومتريوز به اين طريق قابل تشخيص است.

آزمايشات ايمني:

بحث و گفتگوي زيادي در مورد مفيد بودن آزمايشات ايمني براي زوج هاي نابارور مطرح است. در حال حاضر انجمن هاي علمي مربوطه در دنيا انجام آن را ضروري نمي‌دانند.

روش هاي درمان:

بعد از اينکه پزشک بررسي هاي ناباروري را تکميل نمود، زمان تصميم گيري براي نوع درمان فرا مي رسد در حال حاضر فرمول ساده اي براي انتخاب بهترين درمان فقط بر اساس آزمايشات به عمل آمده و جود ندارد.

تلقيح داخل رحمي(IUI):

اين روش که گاهي تلقيح مصنوعي نيز خوانده مي‌شود. عبارت است از قرار دادن اسپرم در داخل حفره رحمي بدين ترتيب که اسپرم از پروتئين ها و خنثي کننده هاي مايع مني جدا شده و حدود زمان تخمک گذاري تلقيح مي گردد.

تحريک به ايجاد تخمک گذاري:

هدف از معرفي داروهاي باروري در خانم ها اغلب موارد ايجاد تخمک گذاري است. اين داروها کلوميفن خوراکي يا HCG تزريقي است. به طوريکه تخمک بيشتري را در اختيار اسپرم براي لقاح قرار مي‌دهند .عوارض اين داورها در صورت حاملگي گاهي دوقلو يا سه قلو شدن جنين است. گاهي معرفي اين داروها همراه با لقاح مصنوعي است.

IVF يا لقاح آزمايشگاهي:

در اين روش با تحريک دارويي تخمک گذاري، تخمک ها جمع آوري شده و در آزمايشگاه در کنار اسپرم شوهر قرار داده مي‌شود، که لقاح صورت پذيرد.4تا 5 روز بعد آن را داخل رحم مادر قرار مي‌دهند.

- با توجه به پيشرفت علم و تکنولوژي روشهاي باروري متعدد ديگري نيز انجام مي‌گيرد که منوط به تصميم گيري پزشک معالج خواهد بود.

خلاصه:

ناباروري وضعيت شايعي است که با درصد بالايي قابل درمان مي‌باشد. زوج با درک اينکه مشکلي در ميان است مي‌توانند به خود کمک نمايند.

اين امر با انجام آزمايشات ساده قابل انجام و اطلاعات مهمي را در اختيار زوج قرار مي‌دهد.

لذا اگر فکر مي‌کنيد که مشکل ناباروري مطرح است با پزشک مربوطه مشاوره نمايد که وجود راه هاي درماني متعدد در اين را ه به شما کمک خواهد کرد.